No corazón da Mariña, co Atlántico batendo nun areal virxe e infinito, Barreiros ofrece acougo, natureza e vida. A que atrae os milleiros que chegan no verán e da que gozan os que alí viven todo o ano. Nun concello que mantén o inevitable impacto dunha burbulla inmobiliaria que se pasou moito de rosca, pero que reivindica un presente atraínte e un futuro prometedor nunha contorna única. 

“Barreiros teno todo, namórase del o que vén, pero non o masifiquemos, sen pasarse”. Digna Irimia coñece coma poucos a evolución da zona nas últimas décadas, as mesmas que leva á fronte do restaurante O’Asador. A piques de facer 35 anos e situado nun cruce de estradas —as que veñen de Foz, Mondoñedo e Ribadeo e mais a autovía—este local hostaleiro en San Cosme recibe a diario traballadores, viaxantes e cada vez máis turistas, ademais de ser referencia para vodas e comuñóns en toda a comarca. 

O turismo é o principal motor económico deste municipio da Mariña a onde Digna, natural de Lourenzá, chegou hai case corenta anos, nos 80, cando a paisaxe da vila de San Cosme e do resto do municipio tiña pouco que ver coa de agora. A explosión urbanística impulsada por anteriores gobernos municipais a principios deste século, da cabalo dunha burbulla inchada, deixou esqueletos urbanísticos aínda en vías de solución e tivo como paradigma a concesión de licenzas para unhas 3.000 vivendas novas cando esa cifra era semellante ao número total de habitantes do concello. “Pasámonos; construíuse un pouco a lo loco”, di. 

De aí que Digna tire de prudencia mentres enche de gabanzas a “tranquilidade” e “beleza virxe” de Barreiros que, aclara, “ten de todo” e tamén “todo por explotar”. Pero con sentidiño. “Con coidado, dándolle á zona o que merece, sen moita trangallada”, explica quen, se cadra sen sabelo, expón un modelo de turismo en auxe. 

Esta veterana (e recoñecida) cociñeira sabe ben das vantaxes que Barreiros ten de combinar o balbordo, a trasfega e os días longos dos tres meses de verán coa calma e a pausa do resto do ano, xunto á beldade infinita que a paisaxe ofrece “desde As Catedrais ata a ría”. “Temos as mellores praias do mundo”, reivindica.

"Tranquilidade" e "beleza virxe desde As Catedrais ata a ría", reivindica Digna Irimia, que leva 35 anos á fronte do restaurante O'Asador, referencia en Barreiros      

Nun día calquera de semana de inverno, esa paisaxe virxe de oito quilómetros de praias en Barreiros, desde Foz ata Ribadeo, tórnase aínda máis espectacular. O bruar do vento e do mar contrasta co silencio dos centos de casas e chalés que agardan pechados a chegada dos seus inquilinos para o verán e co lixeiro murmurio das parellas de xubilados que percorren o extenso paseo marítimo paralelo ás nove praias dun inmenso areal continuo. Desde a de Altar ata a de Arealonga, pasando por Remior ou Balea. 

Hai xa ben anos, relata Carlos Fernández Fraga, o turismo que acollía o municipio era o de “familias de clase media ou baixa de Lugo, xente obreira na súa maioría, que viñan aquí ás praias ou tiñan unha segunda vivenda”. Agora a cousa é diferente, conta este médico de familia xubilado, que traballou 18 anos en Barreiros e leva 46 anos vivindo en San Miguel de Reinante, no mesmo concello. 

Os datos indican que Barreiros pode ata multiplicar por seis a súa poboación no verán e que é un dos concellos con maior taxa de sobrecarga poboacional neses tres meses, con 2.000 persoas máis das habituais de media, xente que vive alí a tempo completo e fai noite (a maioría nas súas segundas residencias a pé de costa), alén da que pasa o día ou temporadas. Só Sanxenxo e Mondariz-Balneario superan estas cifras. 

“Pasamos daquilo a esta época de pisos turísticos e todas estas urbanizacións... O cambio foi moi importante e nótase sobre todo aquí abaixo, no mar, pero non tanto cara ao interior”, explica Carlos, que insiste sempre en diferenciar a parte da costa coa máis agrícola e rural. Unha diversidade visible segundo cada unha das oito parroquias do concello. 

“A actividade agrogandeira aquí é pequena, pero no interior sempre foi punteira, con explotacións moi importantes”, advirte. Moitas aínda se manteñen mentres a hostalería e o sector servizos foron gañando pulo, como lembra, con cada vez máis auxe de hospedaxes, casas rurais, apartamentos e hoteis. 

Este médico xubilado viviu un importante “cambio sociodemográfico” nos seus primeiros anos en Barreiros. “O tránsito dunha sociedade rural que foi fuxindo cara ás vilas, á costa”, lembra sobre unha mudanza que foi, aclara, tamén na mentalidade. “Hai anos había en moita da sociedade un importante desvencellamento co mar; agás pequenos núcleos con actividade na pesca de baixura ou no marisqueo, o resto da poboación tiña un gran descoñecemento do contexto social e mesmo climático arredor do litoral”, conta. 

Non é así nesta altura. “Moitos vivían de costas ao mar, pero agora a xente nova ten moitas iniciativas arredor del”, di, en referencia ás actividades de turismo activo, deporte e a propia hostalería vinculados ao litoral que agora agroman e asentan neste concello da Mariña, onde hai tamén iniciativas innovadoras como a fábrica de Augas Santas en San Xusto, berce de varias especialidades de cervexa artesá. 

Nesta mestura actual de urbanizacións á espera do boureo estival, a faena cotiá que agroma de camiño ao interior e a vida rural e gandeira das zonas máis elevadas reflíctese nalgunhas imaxes que deixa o percorrido. Como a das vacas pacendo nun prado custodiado por altos guindastres, edificios a medio construír e o mar bravío de fondo. 

Carlos Fernández, médico xubilado, lembra o "desvencellamento co mar" que tiña boa parte da veciñanza de Barreiros non hai tanto; agora é todo o contrario

As numerosas rúas e pequenos camiños cara ás praias locen baleiras, só salpicadas con parellas de obreiros a aquelar no inverno a futura estadía do verán. Contrastan co movemento dun día de semana en San Cosme, parroquia máis poboada e capital municipal. O estanco que fai á vez de taberna e libraría reúne os vellos comentando a actualidade mentres da outra beira da estrada acumúlanse coches e veciños camiño dos supermercados e dos bancos ou do centro de saúde. Das persianas baixadas e as cancelas pechadas dos chalés á bolsa de pan colgada na porta dunha casa só hai uns centos de metros. 

A visita ao médico, á biblioteca municipal ou ao centro social (todos na mesma mazá) dá pulo á vida dunha zona que sempre competiu con San Miguel de Reinante polo liderado municipal. 

“Desde que está a nova corporación municipal en San Cosme déuselle pulo á actividade comercial, e o que ofrece a biblioteca, os clubs de lectura ou as aulas de actualización informática crearon alí un pequeno polo de xente, pero onde estivo sempre o movemento xuvenil e cultural foi aquí en San Miguel”, di Carlos, que fai referencia a unha institución clave que camiña cara ao medio século de vida: O Arco da Vella. “Xuntou xente nova de todas as casas e chegou a haber máis de 200 mulleres gaiteiras na zona!”, di con fachenda reivindicando unha zona onde “sempre houbo e hai actividade cultural”. 

Alí, en San Miguel, o acougo do núcleo principal só é interrompido polas voces e os xogos no recreo dos máis pequenos, no colexio que se ergue só uns metros máis cara arriba. Do outro lado, cara ás praias e no medio de dúas ringleiras de edificios fillos da burbulla inmobiliaria de principios de século, está a casa de Carlos Fernández. 

Leva alí décadas, asentado no lugar onde veu traballar e do que non volveu marchar, como si fixeron hai séculos centos e centos de mariñaos que á súa volta deixaron pegada coas súas casas indianas, algunhas das máis recoñecidas neste concello que mesmo ten unha festa dedicada á emigración. 

Non son aqueles tempos, pero Barreiros reivindica o seu futuro. “O traballo aquí céntrase sobre todo nos servizos; hai un pequeno polo industrial na Cruz do Lobo, en San Cosme, e a sede dalgunha das principais industrias forestais, pero a efectos locais non repercute demasiado”, explica Carlos, que cre que o importante número de persoas anciás que viven soas no concello pide tamén dunha “residencia ou casas atendidas” para esta poboación. 

Ao carón dese pequeno polígono ao que fai referencia Carlos, con empresas de construción, automoción ou vinculadas á madeira, atópase o puxante restaurante de Digna, que pide máis para o municipio. 

"Barreiros deumo todo, quérolle moito", di Digna, natural de Lourenzá; "só podo falar o mellor da zona e da xente", engade Carlos, nado en Lugo

“Eu xa cheguei ao final da miña etapa laboral e deixo paso aos novos, que han ter que loitar moito. Barreiros ten todo e todo por explotar, pero con coidado”, explica quen considera que a atracción que ofrecen as súas praias ten que ir acompañada “de moito máis”, como mellores infraestruturas e servizos que axuden “a xente emprendedora” e mais aos milleiros de visitantes. “Téñense que sentir cómodos, ter máis aloxamentos, máis lugares para ir comer pero con proxectos de calidade e sen explotar a ninguén”, insiste quen tira de dous obxectivos que para ela definen o porvir da zona: “Bonita e organizada”. 

Malia os desexos de mellora, Digna e Carlos coinciden en que Barreiros prendeunos. Para sempre. “A min deumo todo, quérolle moito”, di a cociñeira mentres presume do seu amor mariñao. “Só podo falar o mellor da zona e da xente”, di o médico xubilado, lucense que elixiu este recuncho para pasar a vida e aínda lembra emocionado a despedida que a veciñanza lle deu cando deixou a praza no centro de saúde ou as redes de apoio entre a veciñanza "que aínda se manteñen".