Din os vellos que antes en todas as casas había un canteiro, pero agora en toda Galicia deben quedar uns 200. Diego Currás é canteiro. Co seu primeiro salario aos 14 anos mercou un disco para a rebarbadora e comezou a facer cousiñas na pedra, nun pendello da súa casa, en Taboadela, e desde entón non parou de aprender o oficio de tallar a pedra, un coñecemento que o levou a participar mesmo nos labores de restauración da Catedral de Santiago. Non quedan moitos, pero os que están teñen encargos abondos. “Os canteiros que imos quedando temos traballo; é raro a semana que non rexeito unha obra”, asegura. 

Confesa Diego Currás que de pequeno era “moi macarra” e seu pai decidiu metelo a traballar o antes posible para evitar problemas. “Efectivamente, acabáronseme todos os males co traballo”. A empresa familiar era de escavación e alí comezou, nas gabias sacando niveis ou colocando tubaxes, mais de sempre estudou as posibilidades da pedra e co seu primeiro soldo tiña moi claro o que ía comprar, aos 14 anos: “Eu quería un disco de rebarbadora porque sempre tiven esa paixón de tallar a pedra e fíxome falta o soldo enteiro. Daquela facía cousas nun galponciño ao lado da casa e ata hoxe”, explica. 

Esa paixón foise labrando nas viaxes familiares desde a súa casa de Taboadela a Ourense, Baiona, Santiago. “Meus pais tiñan moito amor polo patrimonio e eu vía aquelas construcións e, coitado de min, quería facer esas cousas, pero esas obras desapareceron hai séculos”, detalla Currás. Por sorte, cos anos, traballaría na restauración de símbolos como a Catedral de Ourense ou a de Santiago.

Antes, pasou pola Escola de Canteiros de Poio e alí coñeceu o que sería o seu gran compañeiro de traballo e amigo, Javier Hita. Mais a enfermidade do seu pai levouno de volta para Ourense apensas uns meses despois. Deixou a escola, que non o oficio, e dedicouse á pedra. Montou daquela, no ano 2010, unha exposición nunha área de servizo da A-52 e eses hórreos, cruceiros, churrasqueiras e ata un Moai de dúas toneladas captaron a atención dun enxeñeiro da empresa PECSA, encargada das labores de restauración na Catedral de Santiago, que quixo contar con el. Iso foi un salto moi importante para a empresa que hoxe se chama Riela e ten oito traballadores. Daquela traballaba baixo o nome de Diego Currás xunto con Hita, que logo tería un problema no ombreiro, deixarando a canteiría para acabar fundando o espazo Cultural Nigraponte, en Lalín. 

“O máis bonito que fixemos na Catedral foi o tema da pilastra, porque era un traballo bastante complexo de montar, con sete metros de altura. Despois, os pináculos, unhas pezas de cantería que fixen para o remate dos templetes, que son como unhas cúpulas que hai á media altura, a non sei, a corenta ou cincuenta metros de altura, que están nos laterais. E cando traballamos no Ciborio, porque dentro hai unhas escaleiras de caracol. Eu desmontei o último tramo das escaleiras, puxen os pasos en altura e fixen un tramo novo de escaleiras, dous ou tres escalos novos. Tamén abrimos unha porta, onde está o Botafumeiro, que levaba dous séculos pechada. E iso foi moi bonito”, subliña Diego Currás. 

“Aí saíronme a canas. Tiña trinta e pico anos e púxoseme unha barba branca de todo”, lembra o canteiro, que aínda se emociona ao pensar neses momentos de calma, cando paraba o ruído dos peregrinos, á hora de comer, e só se escoitaban os canteiros picando á man. “Iso foi como saltar tres séculos para atrás. Só oes o “cla, cla”, as macetas dos punteiros”, asegura Diego Currás.

Din os vellos que en todas as casas había un canteiro mais actualmente o oficio está a desaparecer. Currás aínda coñeceu a verdadeiros canteiros, que empregaban o verbo (o arxina, idioma dos canteiros) pero actualmente han quedar 200, como moito en Galicia. “En obras como o templo da Veracruz traballaban cuadrillas de 200 ou 300 persoas colocando pedras, pero hoxe é impensable”, di.

“A pedra fai parte da nosa cultura, está nos montes, está nas rúas. A min pásame que vou por unha zona de rebolos, e penso que debeu ser unha zona de culto sagrado. Namora ver esas pedras e eses carballos, a min polo menos pásame iso e quero coller unha pedra e darlle unha forma. Facer algo con ela”, detalla Currás. 

Este amor pola pedra salta á vista nas casas sinxelas dos labregos, nos valados das aldeas, nos muros de pedra seca ou nos petos de ánima. “Hai auténticas obras de arte en cantería, na colocación da pedra ves o amor da xente ao facer as cousas; e nunha pedra que estaba tirada no monte danlle catro toques de maceta e punteiro e queda precioso”, salienta, mais agora a tendencia, lamenta, en Occidente é facer grandes explanadas con escavadoras, botar placas de formigón e que veñan todas as pezas prefabricadas. A construción vai camiño diso porque non queda oficio”, indica.

“Os canteiros, os que vamos quedando, temos traballo e é raro a semana que non digo que non a unha obra”, asegura Diego Curras

Con todo, aos canteiros non lles faltan encargos. “Os canteiros, os que vamos quedando, temos traballo e é raro a semana que non digo que non a unha obra”, asegura Diego Curras. A meirande parte dos encargos proceden das vilas, onde hai que arranxar as casas e, segundo explica, sempre sae máis económico facer unha casiña na aldea que pagarte un piso en Vigo ou na Coruña. “Penso que é máis bonita a opción de poder facer unha casa ou un chalé, xa sexa de restauración como novo, que meterte nun polígono con 5.000 vivendas, pero para gustos cores e, ao final, o que manda, é a carteira”, sentencia Currás.

Pedra (granito do país), madeira e barro. En cada zona deberíase traballar co material que haxa para evitar o feísmo e a pegada ecolóxica das importacións, defende. “En Galicia temos poboados castrexos de 3.000 anos de antigüidade, feitos de granito, de barro, que seguen aí en pé. Pois se ese material dá por que te vas meter noutro que vende China, que son polímeros inchados, que contaminan?”, cuestiona. 

No caso das esculturas adoita empregar barro para modelar, bronce, escaiola e algo de madeira. É o caso da escultura d’O Migrante, que recrea a historia dun rapaz de Malí que morreu no gran naufraxio de Lampedusa e, segundo transcendeu na prensa, levaba as súasnotas cosidas na roupa porque era moi bo estudante e quería vir a Europa. “É unha homenaxe tanto os inmigrantes que veñen de fóra buscando a vida e recibimos con pelotas de goma e concertinas,  como os que se foron, porque aquí había fame e a xente marchaba”, detalla Diego Currás, que espera poder colocar o conxunto escultórico nun espazo público da costa do litoral. 

Diego Curras sempre foi autodidacta, aínda que chancee dicindo que máis ben é como un “vampiro”. “Tiven a sorte de traballar con grandes canteiros e de todos vou sacando algo, mirando que podo aprender”, conclúe.